تبلیغات
آذربایجان،آنا وطن - توسعه طلبی كردی در دوره حكومت ملی آزربایجان
قالب وبلاگ قالب وبلاگ

آذربایجان،آنا وطن
 
qaflansəsi- قافلان سسی به علت تغییر آى پى صحفه اول وبلاگ توسط مخابراط دسترسى حتى با فیلتر شكن ممكن نیست،براى

به وبلاگ من خوش آمدید
 


 

تاكتیكهای كردها و اشتباهات تركها

به روایت آیت الله میرزا عبدالله مجتهدی.

 

بندهائی از كتاب "بحران آزربایجان- سالهای ١٣٢٤-١٣٢٥ ش. خاطرات مرحوم آیت الله میرزا عبدالله مجتهدی. به كوشش رسول جعفریان. موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. تهران، چاپ ١٣٨١)

- خوی و اورمیه و دیلمان كه كردها ادعا می كنند جزو كردستان است، شهرهائی هستند كه اهالی آنجاها صد در صد ترك هستند.

- پیشه وری: تركیه (تركها) از قدیم دشمن ما هستند.[ازبزگترین اشتباهات فکری ایشان بود]

- مداخله كردها و كارشكنی های آنها به حدی رسیده است كه تقریبا جریان عادی حكومتی را متوقف نموده اند.

- كردها از آزربایجانیها بدگمان هستند. همیشه می ترسند كه آزربایجان با حكومت طهران بر علیه كردها متحد بشود.

- اوضاع در نزدیكیهای میاندوآب و در قسمتهای مجاور و اطراف برای دولت آزربایجان خوب نیست.

- میاندوآب بین ما و شما آلزاس بورن خواهد شد.

- كردها مالكیت را به تمام معنای كلمه محترم می شناختند و در استفاده از اراضی مزروعی رضایت مالك را شرط می دانستند

.....................................................................

اوضاع در نزدیكیهای میاندوآب و در قسمتهای مجاور و اطراف برای دولت آزربایجان خوب نیست.

دوشنبه ٢٩ بهمن

.......................

از اوضاع حقیقی آزربایجان اطلاع صحیحی در دست نیست. كبیری وزیر راه فعلا در تبریز نیست. گویا اوضاع در نزدیكیهای میاندوآب و در قسمتهای مجاور و اطراف برای دولت آزربایجان خوب نیست. می گویند غائله مهین لشكر كه خاتمه نیافته است، وزیر راه را برای جلوگیری از حوادث مجبور نموده است كه در محل حاضر باشد.

 از چندی قبل كه مشهور نموده اند اورمیه را كردها گرفته اند، اساسی ندارد. دو سه روز پیش حكومت ملی مبلغ معتد بهی با چند نفر فدائی به آنجا فرستاده است. گویا قسمتی از اطراف شهر در دست كردها باشد.

 دو سه روز است كه آقای قاضی محمد به تبریز آمده است. قاضی محمد لیدر نهضت اخیر كردهای ساوجبلاغ است. برادرش صدر قاضی هم نماینده ساوجبلاغ در مجلس است. با آقای قاضی و برادرش سابقه رفاقت دارم. تقریبا ده سال قبل در ساوجبلاغ با هم آشنا شدیم. در گراند هوتل منزل نموده است. دكتر اخوی من با تلفون صحبت نموده و از قاضی وقت گرفت كه فردا ساعت نه بدیدن ایشان برود. گویا آقای قاضی در كوچه ها كه راه می رود، عمامه بسر ندارد و یك جور كلاه مخصوص بسر می گذارد. [ص ١٢٦]

.......................

میاندوآب بین ما و شما آلزاس بورن خواهد شد.

سه شنبه ٣٠ بهمن

.......................

رادیو تركیه خبر داد كه اورمیه را كردها اشغال نموده اند؛ ولی ظاهرا این خبر انعكاس همان شهرت است كه در آزربایجان شایع است. شهر تا حال تحت اشغال كردها نیامده است. ادارات منحل نشده است غیر از عدلیه كه در اثر كمی نفوذ حكومت آزربایجان به شغل خود نتوانسته است ادامه بدهد و چند نفر از قضات مورد ضرب و توهین اشخاص واقع گردیده اند. [ص ١٢٧]

.......................

همان طور كه قرار بود، دكتر ساعت نه صبح به دیدن آقای قاضی محمد كه در گراند هوتل منزل نموده است رفته بود. علاوه بر قاضی عموزاده اش و عده زیادی از اكراد آنجا بوده اند. عموزاده قاضی، محمد حسین خان پسر سیف القضات است كه از ساوجبلاغ برای نمایندگی در مجلس ملی آزربایجانان انتخاب شده بود. صحبتهای متفرقه شده و قاضی به طور نیمه شوخی و نیمه جدی گفته است كه ما به كلی از ایران جدا شده ایم. دكتر پرسیده است كه میاندوآب به كدام طرف رسیده است؟ قاضی جواب گنگی داده است. دكتر به طور شوخی گفته است كه میاندوآب بین ما و شما آلزاس بورن (١) خواهد شد. روی هم رفته از صحبتهای سیاسی اجتناب می شده است.

(١)- ناحیه ای در قسمت شرقی فرانسه، در سال ١٨٧١ به آلمان واگذار شد، پس از جنگ جهانی اول به فرانسه بازگشت. [ص ١٢٨]

.......................

خوی و اورمیه و دیلمان را كه كردها ادعا می كنند كه جزو كردستان است، شهرهائی هستند كه اهالی آنجاها صد در صد ترك هستند.
سه شنبه ٣ اردیبهشت

.......................

شاید از اینها جدی تر از نقطه نظر حكومت آزربایجان، مساله خوی باشد. گویا بعد از تخلیه قشون روس از خوی عده ای از كردها وارد خوی شده اند و اظهار نموده اند كه خوی جزو كردستان است. و برای جلب قلوب اهالی اظهار داشته اند كه نظام اجباری و تقسیم اراضی موقوف است. اعیان و اشراف خوی مایل به كردها شده اند. فدایی ها هم خیلی هایشان به محلهای خودشان مراجعت نموده فرماندار خوی به تبریز آمده است؛ این اطلاعات را من شنیدم. نمی دانم چه حد با واقعیت وفق می دهد، اما از آمدن فرماندار خوی به تبریز مطمئن هستم.

 واقعا مساله كردستان یك مساله بغرنجی نسبت به آزربایجان است. خوی و اورمیه و دیلمان را كه كردها ادعا می كنند كه جزو كردستان است، شهرهائی هستند كه اهالی آنجاها صد در صد ترك هستند. منتهی در چند فرسخی آنها چند تا دهات كردنشین واقع گردیده است كه آن قرای كردنشین هم نسبت به قرای ترك نشین كم و بی اهمیت هستند. روی چه مبنائی كردها این شهرها را ادعا می كنند معلوم نیست، شاید ادعای خود را روی اساسهای تاریخی مبتنی كرده اند.

 در هر صورت به نظر می رسد كه برای رفع اشكال، متفكرین كرد چاره اندیشیده اند؛ به این ترتیب كه در معنای كرد توسعه قائل شده اند. مخصوصا در اورمیه كه با وجود اینكه اداره امور رسما در دست ماموران حكومت ملی آزربایجان است، كردها نفوذ زیادی دارند. آنجا فرقه كرد تاسیس شده است كه هر كس مایل باشد نام خود را در جزو كردها ثبت می كنند و عده زیادی از عجمها خود را كرد به ثبت رسانده اند. زارو آقا و عمر آقا لیدرهای كردها در آن صفحات می باشند. عمر آقا گویا رئیس امروزی دولت كرد است.

 مساله روابط كردستان با دولت آزربایجان هم تاریك است. معلوم نیست كه متحد هستند یا مخالف؛ گویا قدر جامعشان ضدیت با دولت مركزی ایران است. آقای قاضی محمد رئیس جمهوری كردستان فعلا در تبریز است. ظاهرا برای مذاكره در خصوص روابط دو مملكت آمده است. [صص ٢٤٠-٢٤١]

......................

پیشه وری: تركیه (تركها) از قدیم دشمن ما هستند.[ ازبزگترین اشتباهات فکری ایشان بود]

جمعه ٧ اردیبهشت

.......................

در آخر نطق خود آقای پیشه وری مطلب را به روابط آزربایجان و كرد كشید. مبلغی در باره یگانگی دو ملت آزربایجان و كرد و همچنین در تعریف و تمجید قاضی محمد پیشوای محبوب ملت كرد كه یكی از بزرگان و سرنی های (كذا) عالم شرق است بیان نموده اظهار داشت كه آزربایجانها و كردها، سرحد عراق و تركیه را حفظ می كنند و تركیه (زیر تركیه نوشته شده است تركها) از قدیم دشمن ما هستند. [ص ٢٤٦]

.......................

در خلال همه این حادثه آشوریهای اورمیه طرفدار حكومت ملی و دمكراتها بوده اند، اما كردها طرفدار اهل شهر و شاگردان مدارس بوده اند.

 جمعه ١٧ خرداد

در شماره روز گذشته روزنامه آزربایجان شرحی راجع به مسافرت اخیر آقای پیشه وری و سه نفر دیگر از وزرا به اورمیه نوشته شده بود كه چیز مهمی از آن استفاده نمی شد. با بیان عادی و مقدمه هائی كه از بس تكرار شده مبتذل گردیده است. در روزنامه، مسافرت رئیس حكومت ملی را و دستورهایی را كه برای عمران شهرهای اورمیه، خوی و سلماس داده است نوشته بود.

 از آن طرف مردم كه نوشته های روزنامه های تبریز را جدی تلقی نمی كنند، تفصیل قضایائی را كه باعث مسافرت آقای پیشه وری گردیده است، و ابدا در آن شك و شبهه ندارند در هر جا كه چند نفرشان جمع می شوند، صحبت می نمایند. مجمل حكایت قضیه كه از چند نفر شنیدم تقریبا این است كه در اورمیه شب نامه هائی پراكنده می شود. حتی روی میز اداره ها هم از نسخه های شب نامه گذاشته شده بود. شاگردان مدارس مظنون نشر شب نامه می شوند. به دستور هلال ناصری حاكم جدید اورمیه كه مضمون شب نامه ها حمله مستقیم به شخص وی بوده است، چند نفر از شاگردان جلب و تحت تعقیب قرار می گیرند و برای استنطاق توقیف می شوند. اولیای اطفال كه غالبا از مهمترین شهر بوده اند، پیش حاكم برای خلاصی اطفال خود اقداماتی می نمایند. ضمنا می گویند كه ما شب نامه ها را ننوشته ایم؛ ولی با مندرجه در آن موافق هستیم. بالاخره كار به آنجا می كشد كه شاگردان محبوس را به زور از محبس نظمیه بیرون می آورند. قبل از این قضایا یا بعد از آن، خانه های اهل شهر را تفتیش می كنند. از خانه یك نجار یك كفن پیدا می شود كه در روی آن بعضی مطالب نوشته شده بود. در حق نجار و هم چنین در حق شاگردهای مدارس بعض شكنجه ها اعمال می شود. می گویند به انگشتان آنها سیخ زده اند و این مساله بیشتر بر انزجار مردم از حكومت ملی آزربایجان می افزاید و بیم آن می رود كه قضیه بیشتر كسب وخامت نماید كه آقای پیشه وری با همراهی سه وزیر در محل حادثه حاضر می شود.

 در خلال همه این حادثه آشوریهای اورمیه طرفدار حكومت ملی و دمكراتها بوده اند، اما كردها طرفدار اهل شهر و شاگردان مدارس بوده اند. اگر فی الواقع این قضیه صحت داشته باشد كه با زور شاگردها را از محبس بیرون آورده اند، این از دست مردم عادی شهر بدون مساعدت باطنی بلكه ظاهری یك قوه دیگر كه ظاهرا همان كردها هستند نمی تواند باشد. در شرح تفصیلات مسافرت كه در روزنامه آزربایجان نوشته شده بود، دو نكته بود كه شاید موید بعضی حكایت فوق و حدسیات راجعه به آن باشد. یكی آن بود كه نوشته شده بود كه چون امر تبلیغات در اورمیه ناقص بود آقای پیشه وری دستور داد كه چندین بلندگو در خیابانها نصب بشود كه اخبار رادیو را مردم بتوانند استعماع كنند. نكته دیگر این بود كه نوشته شده بود كه آقای پیشه وری در شهر اورمیه ریش سفیدان و روحانیهای آشوری را به حضور پذیرفته و با آنها در باره آسایش و فرهنگ ملت آشوری تبادل افكار نمود، از كردها اسمی برده نشده است.

هلال ناصری حاكم اورمیه كه گویا وجود وی باعث عمده ظهور حوادث اخیره گردیده است یك نفر كتابفروش است كه كتابخانه ای به اسم كتابخانه هلال ناصری در تبریز دارد. تعیین مشارالیه به حكومت اورمیه اسباب تعجب بلكه لبخند اهالی تبریز گردید. گویا در اورمیه هم با تحقیر و استهزا تلقی گردیده است. بی لیاقتی وی برای اداره حكومت یك شهر بزرگ مثل اورمیه نه از جهت پستی شغل سابق وی است كه [شاید] عباسعلی پنبه ای كه پینه دوز پاره دوز بود، از همه حیث به آن شغل الیق از [هلال ناصری كتابفروش بود]. [صص ٢٧٩-٢٨٠]

 مداخله كردها و كارشكنی های آنها به حدی رسیده است كه تقریبا جریان عادی حكومتی را متوقف نموده اند.
سه شنبه ٢٨ خرداد

...................

امروز ابوالقاسم مجتهدی كه رئیس عدلیه خوی می باشد وارد تبریز گردید. مشارالیه كه چند سال است در عدلیه خوی كار می كند و از آن شهر وصلت نموده است اطلاعات موثقی از خوی و سلماس و آن طرفها می تواند بدهد.

مهمترین قسمت اطلاعاتی كه راجع به اوضاع آن صفحات حاصل نمودم، در باره رفتار كردها با مامورین حكومت ملی و دمكراتها است. مداخله كردها و كارشكنی های آنها به حدی رسیده است كه تقریبا جریان عادی حكومتی را متوقف نموده اند. كردها بیدق مخصوصی برای خودشان دارند و هر كس از اهالی آزربایجان غیركرد كه به اصطلاح محلی آنها را در مقابل كردها عجم می گویند، داخل در حزب كردها می گردد، در مقابل فشار و تحكمات دمكراتها و مامورین حكومت ملی مصون می ماند. ضمنا در چند مورد با تقسیم ارضی هم به عنوان اینكه مخالف دین اسلام است مخالفت نموده اند. مالكین و صاحبان ثروت بالطبع طرفدار كردها شده اند و چند نفر از آنها داخل حزب كرد شده و بیدق كرد در ملك خودشان نصب نموده و با این ترتیب از بلای تقسیم اراضی خلاص شده اند.

 نماینده كردها اظهار داشته است كه تا ده سال مردم از مالیات معاف هستند. این اعلام هم جمعی را كه ابتلای مالیاتی دارند، به طرف كردها جلب كرده است. اتفاق افتاده است كه یك نفر كه در تحت تعقیب اداره مالیات بوده است به مجرد اینكه كارت عضویت حزب كرد را تحصیل نموده است، از تعقیب مالیه كه به شدت مطالبه مالیات از وی می كرد، خلاصی یافته است. كردها به امور قضائی هم مداخله می نمایند. مخصوصا در امور راجع به روابط مالك و رعیت به نفع مالكین در قضایا فصل خصومت می نمایند كه فقط این موضوع تنها برای خیلی از اشكالات فتح باب می كند. تعجب در این است كه این عملیات را كردها در خوی می كنند كه عده معتنابهی در آن شهر ندارند و محل سكونت كردها تا خوی چهار پنج فرسخ فاصله دارد. و عجب تر از آن سكوت و تحمل طرف مقابل است كه با خشونت و سختگیریهائی كه در سایر قسمتهای آزربایجان اعمال می نماید، منافی به نظر می رسد. آیا از كردها می ترسند یا نمی خواهند كه با داشتن اختلافات زیاد با طهران سر به سر كردها بگذارند یا اینكه روسها كه هر دو دسته را روی كار آورده اند، برای نقشه غیر معلومی كه در نظر دارند، جلو دمكراتهای عجم را می گیرند و نمی گذارند كه عجمها بر كردها مسلط باشند.

 در هر صورت و جهت، خواه اینها باشد یا غیر اینها، این اوضاع كه به هیچ وجه نسبت به آینده اطمینان بخش نیست، ممكن است كه قتل و غارت شدیدی در آن قسمت در آزربایجان حاصل بشود و نتایج ناگوار و غیرمترقب بر آن بار بشود. مخصوصا اینكه مامورین حكومت ملی در اطراف تبریز و شهرهای كوچك غالبا از اشخاص نالایق و كم تجربه انتخاب شده اند و نفوذ حزبی در انتخاب آنها دخیل بوده است و به جهت دور بودن از جلو چشم، مراقبت كامل هم از اعمال ایشان به عمل نمی آید. [صص ٢٩٥-٢٩٦]

...................

كردها از آزربایجانیها بدگمان هستند. همیشه می ترسند كه آزربایجان با حكومت طهران بر علیه كردها متحد بشود.

یكشنبه ٢٣ تیر

.................

قاضی محمد كه مراجعتش از طهران و بی نتیجه ماندن مذاكرات وی با حكومت مركزی منتشر شد، حال در تبریز شایع شده است كه قاضی با پیشه وری ملاقات نموده است. روابط آینده كردها و دمكراتهای آزربایجان كه هر دوشان بر علیه دولت مركزی ایران مظهر حمایت روسها هستند، موجب اندیشه است. اگر گاهی به ذهن می آید كه هر چه محرك حكم بكند، متحركها هم همان را خواهند كرد، اما حرف در این است كه قوه محركه چه قسم امر خواهد نمود. كردها خودشان از آزربایجانیها بدگمان هستند. همیشه می ترسند كه آزربایجان با حكومت طهران بر علیه كردها متحد بشود.

 چند ماه قبل از عقد موافقت نامه قاضی محمد اتباع خود را ترسانیده و گفته بود كه آزربایجانیها و سایر ایرانیها اختلافات خودشان را در آخر كنار گذاشته و كردها را تنها خواهند گذاشت. نظر قاضی در این پیش بینی به اتحاد مذهب ما بین آزربایجانیها و فارسها است كه این اتحاد را با كردهای سنی مذهب ندارند.

باز شایعاتی در شهر دایر شده است كه كردها خوی را تصرف نموده اند. خبر بسیار مبهم و راوی معینی ندارد. شاید منشا انتشار شایعات اخیره حادثه قتلی باشد كه چند روز قبل در ماكو اتفاق افتاده است. مقتول از اكراد است و كردها عجمها را متهم به قتل می نمایند. ابوالقاسم مجتهدی شخصا برای تحقیقات به ماكو رفته است.

 آقای رفیعی نظام الدوله به فرمانداری اورمیه منصوب گردیده است. لیدرهای دموكرات از سو اداره هلال ناصری فرماندار سابق شاكی می باشند و امیدوارند كه آقای رفیعی در سایه حسن تدبیر و تجربه خود بتواند غلط كاریهای هلال ناصری را اصلاح نماید. شاید یكی از علل عدم پیشرفت حكومت هلال ناصری در اورمیه نفوذ كردها و مداخله آنها در كار حكومت بوده است. [صص ٣٢٤-٣٢٥]

....................

كردها مالكیت را به تمام معنای كلمه محترم می شناختند و در استفاده از اراضی مزروعی رضایت مالك را شرط می دانستند
شنبه ٢٩ تیر

....................

امروز یكی از آقازادگان خوی وارد تبریز شده و از اوضاع خوی كه در ابتلاها در بعضی ها با سایر نقاط آزربایجان شریك و در بعضی دیگر منفرد می باشد شمه ای بیان كرد. در آنجا هم مساله بهره در راس مسائل مهمه قرار گرفته است و خبر اقدامات مالكین در تبریز و احتمال تعدیل قانون به مالكین خوی هم رسیده و تولید امیدواری در آنجا كرده است.

 باز هم هما آقازاده (آقا سید حسن مرجعی) اطلاع داد كه نفوذ حزب كرد در خوی خیلی ضعیف شده و بعضی تشكیلات كه آنها در خوی داشتند و به واسطه آنها در امور حكومتی مداخله می نمودند، تقریبا منحل شده است. پولی كه به عنوان شیر و خورشید سرخ از واردین به خوی ماخوذ می داشتند، حالا دیگر گرفتن آن موقوف گردیده است.

 این عقب نشینی كردها به هر علت باشد، بر خلاف صرفه آنی طبقه مالكین است؛ چون كه كردها مالكیت را به تمام معنای كلمه محترم می شناختند و در استفاده از اراضی مزروعی رضایت مالك را شرط دانسته و لزوم تادیه بهره به طرز قدیم را لازم می شمردند. حالا كه كردها از مداخله ممنوع شده اند، زارعها در ادای حقوق مالكانه تمكین نمی كنند. [ص ٣٣٧]

 

قاراباغدا یول وئریلن سهولری باتی (غربی) آذربایجاندا تکرار ائتمک اولماز - صمد نیکنام

.: Weblog Themes By Pichak :.


تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
قالب وبلاگقالب وبلاگ